Najkasnije iduće sedmice znaćemo ko će igrati na na završnom turniru Eurolige u Kelnu. Pošto se na ovom sajtu često bavimo istorijom, predstojeći “Final Four” prilika je da se malo podsjetimo istorije takmičenja u ovom formatu.

Kao i sve drugo u košarci, F4 je izmišljen i prvo primmenjen u SAD. “Final Four” dugujemo američkoj studentskoj košarci (NCAA). Davne 1939. u Evanstonu, Illinois, održan je završni turnir studentskog šampionata SAD. Prvi šampion postala je ekipa “Oregon Webfoots” pobijedivši u finalu Ohio State 46-33. Hroničari su u dvorani za 5.000 mjesta zabiljeležili prisustvo oko 500 navijača dok se danas završni turniri igraju u najvećim dvoranama širom SAD pred 70.000 (i više) gledalaca a događaj je jedan od najgledanijih u istoriji TV.

Prvi heroj NCAA finala bio je izvesni John Dick, autor 13 poena. Najbolji strijelac turnira sa 40 poena bio je Jimmy Hull iz tima Ohio State. Oregon je te sezone od 34 utakmice dobio 29. Postigli su 1.682 poena što je dalo prosjek od 49,5 po meču. Prvi trener-osvajač NCAA završnog turnira bio je Howard Hobson. Treće mjesto osvojila je Oklahoma a četvrto Vilanova. Te prve godine nije birana najbolja petorka turnira ali naredne 1940. jeste i u nju su ušli Mart Huffman (Indiana), Jay McCreary (Indiana), Bob Menke (Indiana), Howard Engelman (Kansas) i Bob Allen (Kansas).

FIBA dosta kasnila sa prihvatanjem ideje. Tek 8 godina poslije osnivanja Kupa šampiona prihvaćena je, eksperimentalno, formula F4. Prvi takav turnir održan je 1966. u Bolonji a drugi godiunu dana kasnije u Madridu. Poslije je nastala pauza sve do 1988. Od tada nema promjena, samo je Euroliga u svojoj prvoj godini 2000/01 imala plej-of a od 2002. Sezonu završava finalnim turnirom četiri najbolja tima.

Dakle, prve utakmice na F4 odigrane su 30. aprila 1966. u Bolonji. Slavija iz Praga pobijedila je AEK iz Atine 103-73, a Olimpija Milano, današnji Armani, savladala je CSKA 68-57. Kao što se vidi, neki od tih klubova i dalje igraju važnu ulogu u evropskoj klupskoj košarci.

Čast da sude prvu utakmicu u novom formatu, pred 2.000 gledalaca, imali su Teodor Šober iz SR Nemačke i Ervin Kašai iz Mađarske.

Evo i igrača koji su bili akteri tog prvog duela na F4:

SLAVIJA: Karel Baroh (17), Jirži Amer(26), Jaroslav Kovar (13), Jaroslav Krivi (12), Jirži Zidel(30),Jirži Zedniček(13),Jirži Stasni (2).Trener: Jaroslav Šip.

AEK: Hriostops Zupas (14), Georgios Moskos (2), Georgios Amerikanos (12), Eas Larenzakis (4), Georgios Tronzos (20), Stelčios Vasiliadis (7), Antonis Hristeas (14), Lakis Cavas, Vangelis Nikitopulos. Trener.Misas Pantazopulos.

U drugom polufinalu, istog dana, CSKA je dobio prvo poluvrijeme (37-36) ali su na kraju slavili Italijani-68-57. Prvi strijelac bio je budući američki senator Bil Bredli koji je te godine studirao u Londonu a za tim iz Milana igrao samo utakmice u Kupu šampiona.

Finalni meč odigran je 1. aprila 1966, počeo je neuobičajeno kasno, u 22,15. Bilo je 8.000 gledalaca, sudili su Šober i Kašai a akteri su bili:

Olimpija Milano-Slavija Prag 77-72 (41-35)

OLIMPIA:Đangranko Pierio 4, Bil Bredli 14, Gabriele Viuanelo 21, Masimo Masini 3, Skip Torens 21, Đulio jelini 4, Sandro Rimanuči 10, Đandomeniko Ongaro, Marko Binda. Trener: Ćezare Rubini.

SLAVIJA: Jirži Baroh 10, Jirži Amer 11, Jaroslav Krivi5, Jirži Stansi 6, Jirži Zidek 20, Jirži Zedniček 10, Jaroslav Kovar 10, Jirži Konopasek, Jirži Lizalek. Trener: Jaroslav Šip.

Sljedeće godine na F4 u Madridu učesnici su bili Simental (novo ime Olimpije) iz Milana, opet Slavija Prag dok su novajhlije bili Real Madrid i Olimpija Ljubljana kao prvak ondašnje Jugoslkavije. Titulu je osvojio Real, bolji od Simentala 91-83.

Iz nepoznatih razloga FIBA je poslije F4 u Madridu 1967. odlučila da se vrati klasičnom sistema eliminacija sa finalnom utakmicom na neutralnom terenu Jedna utakmica u finalu igrala se sve do 1988 kada je završenica igrana u Ganu (Belgija) po formatu F4.

Tu sezonu 1987/88. počela su 23 tima-šampiona svojih zemalja a posle dve runde direktnih eliminacioja formirana je liga sa 8 ekipa. Činili su je Partizan Beograd (10-4 na kraju), Aris Solun (9-5), Tracer Olimpia Milano (9-5), Maccabi Tel Aviv (9-5), FC Barcelona (7-7), Saturn Keln, SR Nemačka (5-9), EB Orthez, Francuska (4-10) i Nashua EBBC, Holandija (4-10). Prije početka bilo je odlučeno da prva četiri kluba idu na F4 kome je domaćin bio Gan.

Prvu utakmicu po novom/starom formatu odigrali su prvoplasirani Partizan i četvrti Maccabi. Pobijedio je izraelski tim sa 87-82. Za Partizan su igrali Vlade Divac (19 poena), Žarko Paspalj (18), Goran Grbović (19), Aleksandar-Saša Djordjevic (2) i budući najtrofejniji trener Eurolige Željko Obradović (8). Makabi je predvodio Kevi Magee sa 31 poenom, Vili Sims je dao 18 a Ken Barlou 15. U drugom polufinalu Tracer Olimpia Milano nadmašila je Aris identičnim rezultatom 87-82. Blistao je veteran Bob MakAdu sa 39 poena, pratio ga je Riki Braun sa 28. Nikos Galis je dao 28 poena za Aris, Slobodan Subotić dodao je 23 a Panajotis Jannakis 13.

Finale je igrano 7. aprila. Prvo je Partizan u meču za 3. mesto pobijedio Aris 105-93 a u velikom finalu trijumfovao je Tracer 90-84. Bob McAdoo je dao 25 poena uz 12 skokova,

Naredne tri godine evropski prvak bila je Jugoplastika, osvajala je F4 1989. U Minhenu, 1990. U Saragosi i 1991. U Parizu. Dominaciju jugo-basketa produžio je Parttzgizan 1992. Trijumfom u Istanbulu a poslije te godine u kojoj se definitivo raspala Jugoslavija nije više bilo titula za naše klubove ali jeste za naše trenere: Obradović, Maljković, Ivković, Pešić…

Od tada navijamo za naše igrače ili trenere u inostranim klubovima a tako će biti i ove godine u Kelnu.

Vladimir Stanković / kosmagazin.com

Leave a Reply