ABA liga, koja je tako zapravo nazvana tek kasnije, prošla je dug put od takmičenja koje su bojkotovali neki klubovi i koje nije imalo nikaakv značaj osim što je određivala odnos sngaga u regionalnoj košarci, preko centralnog takmičenja u regionu, preko kog su se vadile vize i za sva evropska takmičenja, dok sada ponovo polako gubi na značaju, a mijenja se i geografski sastav ekipa koje učestvuju, iako svakako nije nova praksa da dio ove lige budu ekipe koje nisu iz našeg regiona.
Prisjetimo se kako je raslo ovo takmičenje kroz istoriju dugu četvrt vijeka.
Osnivanje
Ideja o ABA ligi rođena je još tokom devedesetih godina, uprkos delikatnoj političkoj situaciji u regionu. Međutim, već početkom ovog vijeka, 2001. godine, došlo je do realizacije i formiranja zajendičkog takmičenja ex-yu klubova, iako su brojne loše stvari koje su se događale nakon raspada velike Jugoslavije još uvijek bile bez dovoljnog vremenskog otklona.
Za dan osnivanje uzima se 3. jul 2001. godine, kada je održan sastanak između samo četiri kluba – Cibone, Bosne, Olimpije i Budućnosti, tada predstavnika SR Jugoslavije.
Glavna imena koje su pokrenula ovaj projekat bila su iz Slovenije i Hrvatske – Roman Lisac, Zmago Sagadin, Radovan Lorbek, Josip Bilić, Danko Radić i Bože Miličević.
Nazvana je Jedranska liga, odnosno Adriatic liga, mada će ubrzo tokom prve decenije postojanja nositi i neka sponzorska imena, pa tako brojnim košarkaškim nostalgičarima srce zaigra na pomen naziva “Goodyear liga” ili “NLB liga”.
Sam početak obilježen je kontroverzama i pitanjima koja se postavljaju i do današnjeg dana, a to je da li ABA liga treba da postoji i da li postoji dovoljno kvaliteta u regionu, kako bi se pokrenulo jedno takmičenje pored nacionalnih liga. Naravno, neizbježna su bila i politička pitanja.
Prva sezona
Jadranska liga je startovala septembra 2001. godine, ali u uvodnoj sezoni nije bilo nijednog srpskog kluba. Zvanično je takmičenje otvorio duel u Ljubljani između Olimpije i Širokog, a tada niko vjerovatno nije mogao ni da pomisli da će u toj ligi nastupati ekipa iz Dubaija, koja će pritom biti i evroligaš!
Prve sezone učestvovalo je 12 klubova – po četiri iz Hrvatske i Slovenije, tri iz BiH i jedan iz tadašnje SR Jugoslavije, što je bila podgorička Budućnost, koja je u tom periodu bila vjerovatno najkonkurentnija u svojoj istoriji, sa brojnim zvučnim imenima domaće košarke u ekipi.
Ova sezona nije privukla veliku pažnju, prije svega zbog izostanka beogradskih vječitih rivala Crvene zvezde i Partizana, koji privlače najveću publiku na ovim prostorima u košarkaškim dvoranama.
Drugi važan korak, poslije osnivanja, desio se međutim u aprilu 2002. godine, kada je Jadranska liga zvanično primljena u ULEB.
Ulazak Crvene zvezde u takmičenje
Ulazak srpskih klubova u takmičenje bio je tek djelimično uspješan za drugu sezonu. Pregovaralo se o zajedničkom nastupu pet tadašnjih najboljih srpskih klubova – Crvene zvezde, Partizana, Budućnosti, Hemofarma i FMP-a, međutim to nije prošlo naročito uspješno.
Ipak, tadašnje rukovodstvo Crvene zvezde odlučilo je potom da pregovara samostalno i zaigrala već u sezoni 2002/03, dok su se vršački Hemofarm i Partizan priključili tek dvije godine kasnije, pa smo tako dobili daleko više Vječitih derbija u toku sezone.
Imena lige koja odzvanjaju u srcima navijača
Aktuelni naziv ABA liga, koji je zapravo neutralan, ustalio se od 2011. godine. Prvih deset godina liga je bila poznata pod sponzorskim imenima. Pet godina zvala se “Goodyear liga”, a zatim i “NLB liga”.
Porast značaja ABA lige
Može se reći da se četvrta ključna prekretnica, nakon osnivanja, prijema u ULEB i ulaska srpskih klubova, dogodila više od decenije kasnije, 2015. godine. Tada je, usljed spora FIBA i Evrolige, ovo takmičenje moralo da donese neke značajne odluke, što je dovelo do spora sa FIBA, ali se ispostavilo da su iz ABA lige donijeli pravu odluku, bar za nekoliko narednih godina.
Tada je takmičenje dobilo na velikom značaju, jer je potpisan četvorogodišnji ugovor sa Evroligom, koja je kretala polako u novu eru i sistem takmičenja, a time je predviđeno da šampion ide u Evroligu, a tri tima u Evrokup.
Međutim, već ranije je ABA liga nadvladala nacionalna takmičenja i obezbijedila da se kroz nju ide u evropska takmičenja. Svojevremeno je kontroverze izazvalo pravilo da u Evroligu idu šampion i prvoplasirani na kraju ligaškog dijela, što je tada bila senzacija sezone Igokea, ali koja na kraju ipak nije završila u evropskoj eliti.
Timovi učesnici
Bazi ekipa iz BiH, Hrvatske i Slovenije, a potom i Srbije, priključili su se vremenom i makedonski timovi, a glavni predstavnik ove zemlje bio je kroz istoriju MZT iz Skoplja.
Ono što je posebno obilježilo prvu deceniju takmičenja su dva učešća Maccabi Tel Aviva, tada jedne od najdominantnijih sila u evropskoj košarci, koja je i danas stalni evroligaš.
Ponos Izraela je zaigrao sa klubovima iz regiona u sezoni 2002/03, a potom i u sezoni 2011/12.
Danas postaje redovna pojava učešće ekipa izvan regiona, prije svega Dubaija, koji se nakon osnivanja i godinu dana u ABA ligi domogao i Evrolige, dok u takmičenju igraju i austrijska Vienna i rumunski Cluj-Napoca. Ranije je učešče zabilježio i Levski iz Sofije.
Zanimljivo da je i Olimpija iz Ljubljane, jedan od osnivača, u međuvremenu fuzionisan sa zagrebačkom Cedevitom, koja je nekoliko godina predstavljala značajan faktor u ligi tokom prošle decenije, pa se sada klub zove Cedevita Olimpija, ali sjedište je i dalje u slovenačkom gradu.
Najznačajnija imena kroz istoriju takmičenja bila su Crvena zvezda, Partizan, zatim bivši šampioni Hemofarm i FMP, hrvatski Cibona, Zadar, Split, slovenačka Olimpija, podgorička Budućnost… Igokea je postala dosta značajan faktor početkom prošle decenije, dok se prošle sezone nakon mnogo godina vratila i sarajevska Bosna.
U kraćem periodu je u ovom takmičenju sa solidnim uspjehom igrao i Radnički iz Kragujevca, što zapravo nije ekipa koja danas postoji, već je nastala nakon što su se vršački Lajonsi tada preselili u ovaj grad.
Druga ABA liga
2017. godine se dogodila još jedna prekretnica, kada je osnovana Druga ABA liga, kroz koju je danas moguće ostvariti plasman u regionalnu elitu.
All Star utakmice
Jadranska liga je organizovala i dvije all star utakmice, po uzoru na NBA ligu, u kojima su se sastajali igrači koji nastupaju za slovenačke i hrvatske timove protiv ekipe sačinjene od košarkaša srpskih, crnogorskih i BiH ekipa. Na ovom all starru su održavana i takmičenja u zakucavanju i brzom šutiranju trojki.
Ipak, ovaj događaj je ubrzo ukinut. Održan je samo u sezonama 2006/07 i 2007/08.
ABA liga danas
Prvo stalne licence, a sada i borba za statuse franšiza u Evroligi, pomalo ponovo obara značaj ABA lige, jer takmičenje praktično više nema značaja kada je riječ o plasmanu u najjače evropsko takmičenje.
To je odmah izazvalo i nove dileme o tome da li ja takmičenje neophodno i da li bi, umjesto toga, trebalo jačati domaće lige. Čini se da je ABA liga već dostigla vrhunac i da je na silaznoj putanji, ali ostaje da se vidi kako će se situacija dalje razvijati.
Da takmičenje još uvijek ima velikog značaja, svjedoči i nedavni pokušaj Monaca da opstane na profesionalnom nivou uključivanjem u ovu ligu, kao i priče o ulasku još neog kluba sa istoka, pored Dubaija.
Obilježavanje jubileja
O budućnosti ABA lige upravo će biti riječi na svečanosti povodom obilježavanja velikog jubileja, tamo gdje je sve i krenulo – u Ljubljani.
Tada će biti održana dva panela sa temom razvoja i budućnosti regionalne košarke, a biće objavljeni i rezultati izbora novih čelnika takmičenja.
Ova svečanost biće u hali “Tivoli”, u čemu se krije velika simbolika, jer je tamo odigrana i prva utakmica u istoriji takmičenja, kao i održana prva dodjela trofeja.
Prvi panel nosi naziv “Budućnost ABA lige i evropske košarke“, a učesnici će biti predsjednik ABA lige i Partizana Ostoja Mijailović, član Predsjedništva ABA lige i predsjednik Budućnosti VOLI Dragan Bokan, glavni direktor za takmičenja Evrolige Dijego Gijena, kao i potpredsjednik Cedevite Olimpije, poslovni menadžer i investitor Tomaž Berločnik.
Drugi panel nosi naziv “Kako graditi bolji sportski proizvod“, a učešće će uzeti direktor ABA lige Dubravko Kmetović, sportski direktor Zenita, i nekadašnji slovenački profesionalni košarkaš Sani Bećirović.
Izvor: https://basketballsphere.com/25-godina-aba-lige-crvena-zvezda-partizan-evroliga/
